You Are Here: Home » Αρθρα » Μουσική στα πρώτα βήματα

Μουσική στα πρώτα βήματα

Γράφει η Ζωή Διονυσίου

Η αξία της μουσικής για τον άνθρωπο έχει αποτιμηθεί θετικά από όλους σχεδόν τους πολιτισμούς. Γι’ αυτό και σε κάθε κοινωνία, η μουσική είναι σχεδόν μία φυσική έκφραση του ανθρώπου. Τα παιδικά τραγούδια κάθε κοινωνίας (νανουρίσματα, ταχταρίσματα, παιχνιδοτράγουδα, κάλαντα, εθιμικά τραγούδια) μαρτυρούν πώς τα παιδιά γίνονται κοινωνοί – φορείς του μουσικού πολιτισμού των ενηλίκων. Μαρτυρούν επίσης την ανάγκη παιδιών και γονιών για μουσική επικοινωνία ανάμεσά τους, κάτι που διαγράφεται από τις πρώτες κιόλας μέρες της ζωής του παιδιού.

Η μουσική αγωγή προσφέρει πλήθος θετικών αποτελεσμάτων στο παιδί. Εκτός από τα μουσικά αποτελέσματα, που είναι αυτονόητα, δηλαδή ότι το παιδί μαθαίνει να τραγουδά, να παίζει κάποιο μουσικό όργανο, να εκφράζεται μέσα από τη μουσική, πολλά είναι και τα εξωμουσικά αποτελέσματα, δηλαδή τα μη μουσικά αποτελέσματα της μουσικής αγωγής. Η μουσική αγωγή συμβάλλει στην ικανότητα προσοχής και συγκέντρωσης του παιδιού, στην κοινωνικοποίηση του, στην ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων, στην αντίληψη, στη δημιουργική του έκφραση, στη γλωσσική του ανάπτυξη. Η αγωγή που πατάει γερά στις τέχνες δημιουργεί «σχήματα» (patterns) στο μυαλό του παιδιού που είναι χρήσιμα και επανέρχονται σε πολλές άλλες καταστάσεις στη ζωή του. Για παράδειγμα, η μουσική αγωγή βελτιώνει την ικανότητα των παιδιών να ακούν προσεκτικά και συγκεντρωμένα οτιδήποτε, αυξάνει την παρατηρητικότητα και την αυτοπεποίθησή τους, δημιουργεί όρεξη για μάθηση, ανοιχτούς ορίζοντες, διάθεση για πειραματισμούς και κατάκτηση γνώσεων. Τα βοηθά να οργανώνουν τη σκέψη τους, να γίνονται πιο προσεκτικά στις δραστηριότητές τους, να πετυχαίνουν τους στόχους τους, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Πάνω από όλα η μουσική αγωγή είναι πολύ σημαντική κυρίως για την ευχαρίστηση της ενασχόλησης με τη μουσική που προσφέρει.
Οι ανθρωπιστικές επιστήμες που έχουν ως επίκεντρο το παιδί (ψυχολογία, παιδαγωγική, φυσιολογία του εγκεφάλου, κ.ά.), συγκλίνουν στο πόσο καθοριστικά είναι τα πρώτα χρόνια της ζωής του για την ανάπτυξη της μουσικότητάς του. Με τον όρο μουσικότητα εννοούμε τις μουσικές δεξιότητες, τη μουσική αντίληψη, το μουσικό ταλέντο, καθώς και τη γενικότερη θετική στάση του ατόμου προς τη μουσική και το ηχητικό περιβάλλον γύρω του. Η μουσικότητα δεν είναι ένα προκαθορισμένο χαρακτηριστικό με το οποίο γεννιόμαστε. Είναι κάτι που καλλιεργείται και σε μεγάλο βαθμό μπορεί να αναπτυχθεί, αρκεί να υπάρχει ένα κατάλληλο περιβάλλον. Φυσικά ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχουν κάποια χαρίσματα στη μουσική, αλλά αν θεωρήσουμε τη μουσικότητα ως την πιο ολοκληρωμένη μουσική ανάπτυξη του ανθρώπου, τότε όλοι (γονείς, εκπαιδευτικοί, θεραπευτές, ενήλικες) έχουμε λόγο και ρόλο στην προώθηση της μουσικής στην κοινωνίας μας. Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην ανάπτυξη της μουσικότητας του ατόμου;
Οι μουσικές ικανότητες ή το «μουσικό ταλέντο» κάθε παιδιού μπορεί να είναι αποτέλεσμα της ποιότητας του μουσικού περιβάλλοντος της μητέρας του κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, και του οικογενειακού του περιβάλλοντος κατά την παιδική του ηλικία. Όσο πιο νωρίς ένα παιδί απολαμβάνει ένα πλούσιο μουσικό περιβάλλον, τόσο περισσότερες συνάψεις δημιουργούνται στον εγκέφαλό του που αποβαίνουν θετικές για τη μουσική του ανάπτυξη. Οι συνάψεις των νευρώνων του εγκεφάλου είναι σχήματα με τα οποία ο άνθρωπος μαθαίνει να καταλαβαίνει και να αντιδρά σε ερεθίσματα. Τα πρώτα οχτώ χρόνια του παιδιού είναι καθοριστικά για τη σταθεροποίηση αυτού που ονομάζουμε μουσικό ταλέντο, με τα πρώτα τρία χρόνια της ζωής του παιδιού να είναι η πιο σημαντική περίοδος της ζωής του για τη μουσική του ανάπτυξη, και η ηλικία των 3-5 η δεύτερη σημαντικότερη. Στα οχτώ ή εννιά χρόνια θεωρείται ότι το μουσικό ταλέντο σταθεροποιείται. Φυσικά κάθε άνθρωπος μπορεί να ασχοληθεί με τη μουσική σε όποια ηλικία θελήσει, αλλά μετά την ηλικία των εννιά ετών τα θετικά αποτελέσματα της μουσικής αγωγής που αφορούν την ολόπλευρη ανάπτυξη του ατόμου μειώνονται.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη της μουσικότητας του παιδιού είναι το προγεννητικό περιβάλλον, η μητέρα και το πλούσιο σε μουσικά ερεθίσματα οικογενειακό περιβάλλον.

Το προγεννητικό περιβάλλον είναι πολύ σημαντικό για την ανάπτυξη της μουσικότητας του βρέφους, καθώς το παιδί ακούει τον 4ο κιόλας μήνα κύησης και καταγράφει όλους τους ήχους που άκουγε πριν γεννηθεί. Το έμβρυο στη μήτρα μεγαλώνει ακούγοντας τον καρδιακό παλμό και ενδομήτριους ήχους της μητέρας του, τη φωνή της μητέρας και αρκετούς ήχους του περιβάλλοντος. Έρευνες δείχνουν ότι το μωρό από τους πρώτους μήνες μετά τη γέννησή του μπορεί να αναγνωρίζει πολλούς από τους ήχους που άκουγε στην ενδομήτρια ζωή του. Γενικά η δημιουργία ενός φιλόξενου για το έμβρυο προγεννητικού περιβάλλοντος δίνει στο παιδί πλούσια ερεθίσματα, τα οποία χαράζονται στη μνήμη του για χρόνια αργότερα. Ενώ η έκθεση του εμβρύου σε θόρυβο έχει αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξή του και είναι πιθανό να προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στο ακουστικό του σύστημα.

Violin-Lesson1Η φωνή της μητέρας είναι το πρώτο και πιο σημαντικό μουσικό ερέθισμα που δέχεται το βρέφος πριν και μετά τη γέννηση. Έτσι το τραγούδι της μητέρας του – ακόμα κι αν δεν έχει «καλή» φωνή – είναι για το μωρό ό,τι πιο ευχάριστο υπάρχει. Το είδος των τραγουδιών που θα έπρεπε να τραγουδά η μητέρα δεν είναι καθορισμένο με μόνη προϋπόθεση να αρέσει και στην μητέρα, γιατί μόνο έτσι θα μπορέσει να μεταδώσει αισθήματα αγάπης και αποδοχής στο έμβρυο. Τα ήρεμα και κατευναστικά τραγούδια, όπως τα περισσότερα νανουρίσματα, βοηθούν το βρέφος να ηρεμήσει και να κοιμηθεί.

Το οικογενειακό περιβάλλον είναι ο τρίτος καθοριστικός παράγοντας στη μουσική ανάπτυξη του παιδιού. Δηλαδή η μητέρα που νανουρίζει και τραγουδά στο παιδί της, ο πατέρας, οι συγγενείς και άλλοι ενήλικες που μαθαίνουν τραγούδια στο παιδί, η παρουσία μεγαλύτερων αδερφών που μαθαίνουν μουσική, η μουσική ζωή της οικογένειας (αν οι γονείς παίζουν μουσικά όργανα, τραγουδούν, παρακολουθούν συναυλίες, πώς και τι μουσική ακούν, κλπ.) καθορίζουν τη μουσική ταυτότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος. Ένα μωρό έχει σαφή προτίμηση προς τη ζωντανή και οικεία φωνή παρά την ηχογραφημένη. Κάποιες έρευνες συστήνουν ότι τα βρέφη δείχνουν προτίμηση στη μουσική του Mozart και ηρεμούν όταν την ακούν, ίσως γιατί ο ρυθμός της πλησιάζει αυτόν του καρδιακού χτύπου σε συνθήκες ηρεμίας. Τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν την ικανότητα να θυμούνται τραγούδια από τους πρώτους έξι μήνες της ζωής τους. Αυτό που φαίνεται να επηρεάζει την απομνημόνευση και την αναπαραγωγή ενός τραγουδιού από τα παιδιά είναι κυρίως τα λόγια του τραγουδιού, και σε μικρότερο βαθμό ο ρυθμός του και η μελωδία του. Αρχικά τα παιδιά συμμετέχουν στο τραγούδι μόνο στο τέλος των φράσεων, στις κινήσεις με τις οποίες συνοδεύουν το τραγούδι (μιμητικές ή ρυθμικές κινήσεις), αργότερα με κάποιες λέξεις και τελικά με όλο το τραγούδι. Αυτό που βοηθάει στην αφομοίωση των τραγουδιών είναι η επανάληψη, όπως και με κάθε τι που μαθαίνουν τα παιδιά.
Είναι σημαντικό γονείς και εκπαιδευτικοί (συμπεριλαμβάνονται γιαγιάδες, παππούδες, βρεφονηπιοκόμοι και όσοι διαπαιδαγωγούν μικρά παιδιά) να μιλούν και να τραγουδούν πολύ συχνά στα παιδιά, να τα προτρέπουν να παίζουν και να εξερευνούν τον κόσμο γύρω τους, να μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον πλούσιο από εμπειρίες ήχων, αφής, και όρασης, να παίζουν παιχνίδια που βοηθούν στην ανάπτυξη της μνήμης, της φαντασίας και την ικανότητα συγκέντρωσής τους μέσω της μουσικής. Γενικά να συμβάλλουν στο να μεγαλώνει το παιδί σε ένα περιβάλλον όπου νιώθει ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα έχει κίνητρο να κάνει κάτι λίγο πιο πάνω από τις δεξιότητες που έχει ήδη κατακτήσει.
Ένα από τα σημαντικότερα εφόδια που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους είναι να εξασφαλίσουν ένα πλούσιο μουσικό οικογενειακό περιβάλλον. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από περιβάλλον παιχνιδιού και ενθάρρυνσης, από γονείς που γίνονται ξανά παιδιά μαζί τους, από αγάπη και στοργή. Η μουσική μπορεί να είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο σε αυτό το περιβάλλον. Το τραγούδι, ο χορός, η ενεργητική συμμετοχή των γονιών όταν ακούν μουσική, η εκμάθηση μουσικών οργάνων και η θετική στάση προς τη μουσική είναι κλειδιά για την καλύτερη μουσική επικοινωνία των γονιών με τα παιδιά τους και προπαρασκευή για ουσιαστικότερη επικοινωνία μεταξύ τους σε όλη τους τη ζωή.

Ζωή Διονυσίου
Επίκουρη Καθηγήτρια Μουσικής Παιδαγωγικής  – Τμήμα Μουσικών Σπουδών  – Ιόνιο Πανεπιστήμιο

IonioΤμήμα Μουσικών Σπουδών, Ιόνιο Πανεπιστήμιο Κέρκυρα, 8-13 Ιουλίου 2012
Προσυνεδριακό Σεμινάριο της Επιστημονικής Ομάδας για τη Μουσική Εκπαίδευση στην Προσχολική και Πρωτοσχολική Ηλικία (Early Childhood Music Education – ECME) με θέμα:
Μεταδίδοντας τη φλόγα: ανατρέχοντας στο παρελθόν, αντικρίζοντας το μέλλον της μουσικής εκπαίδευσης στην προσχολική και πρωτοσχολική ηλικία

Passing on the flame: Reflecting on the Past Envisioning towards the Future of Early Childhood Music Education

Print Friendly

About The Author

Number of Entries : 146

Leave a Comment

COPYRIGHT 2013 © | YGEIASORAMA.GR | ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΩΝ GOCREATIONS.GR

Scroll to top