Η ΕΞΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΕΙΚΕΥΣΗ ΒΑΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΟΧΛΟΣ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗΣ
Η ζωή μας δεν μοιάζει με τα μαθηματικά Αιμίλιε; Δεν υπάρχει μη πληρότητα στον τρόπο που πορευόμαστε;
Υπάρχει φαινομενικά αλλά υπό το φως της πορείας που έχει πάρει ο σύγχρονος άνθρωπος, ο οποίος βαδίζει όλο και περισσότερο υπό τα ίχνη της Τεχνολογίας και της Νανοτεχνολογίας θα πρέπει να αρχίσουμε να σκεπτόμαστε πραγματικά. Γιατί το μέλλον μας προμηνύεται ζοφερό εάν δεν σκεφτούμε και δεν λάβουμε αποφάσεις. Σε αυτό βοηθάει η διάδοση της σκέψης του Γκέντελ διότι αποδεικνύει τη μη αντικειμενικότητα των μαθηματικών. Υποσκάπτει, δηλαδή, όλο θεωρητικό υπόβαθρο της σύγχρονης επιστήμης.
Υπάρχουν πολλοί σχολιαστές του έργου του, οι οποίοι τον θεωρούν ως τον Αριστοτέλη της εποχής μας. Όχι πως ήταν Αριστοτελικός ο Γκέντελ αλλά επειδή η σκέψη του έχει παίξει ένα ρόλο καθοριστικό για το μέλλον. Ένας φίλος μου από την Αγγλία, ο Τζέρεμυ Νάιντλερ παρακολουθεί από κοντά την τεχνολογία και είναι τρομακτικά τα πράγματα, τα οποία επισημαίνει.
Για παράδειγμα στο τελευταίο του άρθρο μιλάει για τις προθέσεις των μεγάλων εταιριών -που έχουν έδρα το Silicon Valley στην Καλιφόρνια- να δημιουργήσουν ένα είδος γυαλιών, τα οποία, με τη βοήθεια της νανοτεχνολογίας, θα διαθέτουν συστήματα επαφής με ένα παγκόσμιο κέντρο πληροφόρησης, που θα καλύπτει ολόκληρο τον πλανήτη. Πρόκειται για ένα προϊόν το οποίο διαθέτει πολλές ομοιότητες με τα σημερινά συστήματα πλοήγησης (GPS). Είναι κάτι αντίστοιχο που λειτουργεί όμως σε έναν ευρύτατο χώρο αλλά και χρόνο. Θα έχεις τη δυνατότητα αγγίζοντας το στέλεχος σε ένα συγκεκριμένο σημείο, να ενεργοποιείς το σύστημα και να έχεις οιανδήποτε πληροφορία για την περιοχή στην οποία βρίσκεσαι. Οι πληροφορίες αυτές μάλιστα, δεν θα είναι μόνο γραπτές ή ηχητικές αλλά και οπτικές. Θα σε ενημερώνουν για την περιοχή που βρίσκεσαι, για το πως ήταν πριν και πως θα είναι μετά.
Αυτό σημαίνει ότι χάνουμε το σύστημά μας, την επαφή με το είναι μας. Σε βομβαρδίζουν με στοιχεία και εικόνες οι οποίες προβάλλονται στο φακό και εσύ θα μπορείς να έχεις μια εικόνα για την περιοχή ακόμη και από το παρελθόν, θα μπορείς λόγου χάρη να δεις το οικόπεδο όπου βρίσκεται αυτό εδώ το σπίτι, πριν από το 1931 όταν χτίστηκε. Αυτό αν το σκεφτείς είναι τρομερό.
Πολλοί θα είναι εκείνοι που θα τρέξουν να το αγοράσουν Αιμίλιε όπως έχει συμβεί με τα νέα προϊόντα τηλεφωνίας και υπολογιστών. Τι ακριβώς είναι εκείνο που σε ανησυχεί;
Το γεγονός ότι ποδηγετείται πλέον η επαφή μας με την πραγματικότητα, προβάλλονται εικόνες, πληροφορίες και γνώσεις, οι οποίες δεν μας αφορούν αναγκαστικά, είναι επιλογές του συστήματος που καθοδηγεί αυτή την υπόθεση. Σκοπός τους μάλιστα είναι να παντρέψουν την εικονική πραγματικότητα με την πραγματική πραγματικότητα ώστε να μην υπάρχει καμία αντιδιαστολή ανάμεσά στην εικονική και την κρατούσα πραγματικότητα.
Ποιος χρηματοδοτεί αυτή την τεχνολογία;
Τη χρηματοδοτεί το Αμερικανικό Πεντάγωνο. Τα γυαλιά αυτά τα χρησιμοποίησαν οι στρατιώτες στον πόλεμο του Ιράκ και στη συνέχεια στο Αφγανιστάν. Είναι σε θέση να έχουν πληροφορίες για το τι υπάρχει γύρω τους αλλά και πίσω από τοίχους ανεξαρτήτως αν είναι νύχτα ή μέρα. Οι πληροφορίες λαμβάνονται απευθείας από τον δορυφόρο.
Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο του Michio Kaku «Οράματα του Μέλλοντος» που αναφέρεται στην επιστήμη του αύριο. Εκείνο που με ανησύχησε ήταν οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης1 ενώ, σύμφωνα και με την θεωρία της μη πληρότητας του Γκέντελ, είναι αδιανόητη μια τέτοια προοπτική2 . Μήπως, μέσα από όλη αυτή την διαδικασία χειραγώγησης του νου, όπως π.χ. η εικονική πραγματικότητα και όλος αυτός ο ψηφιακός αποπροσανατολισμός που προσπαθούν να μας εμφυσήσουν, στοχεύουν στην υποβάθμιση του ανθρώπινου εγκεφάλου, ώστε μέσα από έναν υποβαθμισμένο και προβλέψιμο άνθρωπο να διευκολύνουν τη δυνατότητα δημιουργίας τεχνικής νοημοσύνης; Μήπως προσαρμόζουν εμάς στην τεχνολογία λόγο της πρακτικής αδυναμίας να πετύχουν το αντίθετο;
Βέβαια, αυτό ακριβώς είναι, το συνόψισες πολύ ωραία. Οι άνθρωποι που σπρώχνουν τέτοιες εξελίξεις στην τεχνολογία είναι άνθρωποι που πιστεύουν στην εμπορική αποτελεσματικότητα της τεχνικής νοημοσύνης, παρότι δεν υπάρχει περίπτωση να επιτευχθεί κάτι τέτοιο και αυτό αποτελεί και την ελπίδα μας.
Σε κάθε συνάντησή μας αναφέρεσαι στην ένοια της εξαντικειμενίκευσης. Θα ήθελα να μου δώσεις περισσότερες διευκρινίσεις.
Το θέμα της εξαντικειμενίκευσης είναι εκείνο που με ενδιαφέρει περισσότερο από όλα, πλην της συνειδήσεως η οποία εξαντικειμενικεύει την πραγματικότητα.
Η εξαντικειμενίκευση πληροί μια βασική λειτουργία της βιολογικής ύπαρξης όλων. Κάθε βιολογικός οργανισμός πρέπει να εξαντικειμενικεύει το περιβάλλον του για να μπορέσει να επιβιώσει. Η κατάσταση, η οποία εξαντικειμενικεύεται, παύει να δυναστεύει το νου από τη στιγμή που εκπληρώνεται π.χ. βρίσκω το φαγητό μου, έχω ικανοποιηθεί με τη σύντροφό μου και από κει και πέρα μπορώ να τεμπελιάζω.
Αυτή η φυσιολογική λειτουργία εκτροχιάστηκε από τον πολιτισμό μας γύρω στο 10.000 π.χ. όταν –σύμφωνα με την επιστήμη της παλαιοντολογίας- εφευρέθηκε η γεωργία στην μέση Ανατολή.
Συνδέω την γεωργία με την εξαντικειμενίκευση διότι η γεωργία καθήλωσε τον άνθρωπο σε μια ορισμένη περιοχή, εκεί που είναι το χωράφι. Και εκεί άρχισαν τα πράγματα να παγιώνονται.
Όταν έγιναν γεωργοί, καθηλώθηκαν, άρχισαν να φτιάχνουν καλύβες για να έχουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους -προηγουμένως ζούσαν σε σπηλιές – και το τοπίο γύρω τους άρχισε να αποκρυσταλλώνεται -όντας πάντα το ίδιο- όπως και τα εργαλεία τους.
Άρχισαν να δημιουργούνται μόνιμες λειτουργίες στο νου, οι οποίες εξαντεικειμενικεύονταν υπό την μορφή νόμων ή κανόνων. Άρχισαν τότε οι λατρείες τοπικών θεών, η οικονομία, -σε αυτό είχε δίκιο ο Μαρξ – και οι ανταλλαγές προϊόντων. Προέκυψαν θέματα ασφαλείας κι έτσι άρχισαν να δημιουργούνται οι νόμοι. Εν συνεχεία άρχισαν να δημιουργούνται μικρές πόλεις και εν συνεχεία μεγαλύτερα βασίλεια και στο τέλος ολόκληρες αυτοκρατορίες, όπως των Ασυρίων, των Βαβυλωνίων των Αιγυπτίων κλπ.
Η παγίδευση της ανθρώπινης συνείδησης στις εξαντικειμενικεύσεις σχετίζεται με την ανάπτυξη του πολιτισμού όπως τον ξέρουμε και δεν θέλω να πω ότι οι άνθρωποι πριν από το 10.000 δεν είχαν πολιτισμό. Είχαν ένα πολύ ραφιναρισμένο πολιτισμό, κάθε άλλο παρά αγριάνθρωποι ήταν και υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για αυτό, αλλά αυτό είναι άλλο τεράστιο θέμα που θα το αφήσουμε για μια άλλη φορά. Από το 10.000 π.χ. και μετά αρχίζουν να δημιουργούνται μόνιμες εξαντικειμενικεύσεις, βάσει των οποίων άρχισαν οι άνθρωποι να ζουν.
Επομένως, όπως αντιλαμβάνεσαι, εδώ χωράει πάρα πολύ χειραγώγηση.
Ο μεγάλος εφευρέτης της χειραγώγησης του ανθρώπινου εγκεφάλου ήταν ο Χίτλερ, ο οποίος εξελέγη, όπως γνωρίζεις, με ελεύθερες εκλογές. Ήταν βέβαια μεγάλος μελετητής, αυτά που τον ενδιέφεραν τα μελετούσε εις βάθος. Εν προκειμένω, ο μηχανισμός προπαγάνδας του ναζιστικού κόμματος στην Γερμανίας ήταν προϊόν χειραγώγησης της εξαντικειμενικευτικής λειτουργίας του εγκεφάλου. Μετά τον πόλεμο, η χειραγώγηση αυτή περιήλθε στο χώρο των ενδιαφερόντων των διαφημιστικών εταιριών. Έτσι π.χ. ένας παραγωγός κινηματογραφικών ταινιών -για διαφημιστικούς σκοπούς – τοποθετεί μέσα στην ταινία ένα καρέ που παρουσιάζει ένα σαπούνι. Όταν θα πας στο σούπερ μάρκετ να ψωνίσεις, χωρίς να το γνωρίζεις, επιλέγεις το σαπούνι που προβλήθηκε για κλάσματα του δευτερολέπτου στην ταινία.
Νοιώθεις δηλαδή μια οικειότητα με το προϊόν χωρίς να γνωρίζεις από πού προέρχεται. Εκτός από τις διαφημίσεις δηλαδή, έχουμε και τέτοιο βομβαρδισμό;
Κανονικά θεωρείται παράνομο, και αναφέρομαι στην Αμερική και την Αγγλία που γνωρίζω, αλλά από ό,τι μου λέει ο Τζέρεμυ Νάιντλερ, οι διαφημιστικές εταιρίες εξακολουθούν να κάνουν αυτό το παιχνίδι, αφού είναι πάρα πολύ δύσκολο να κάνεις την διαπίστωση ότι σε ένα φιλμ διαρκείας 90 λεπτών περιελήφθησαν τέτοιου είδους διαφημιστικά εικονίδια. Αυτό σημαίνει ότι εξακολουθεί να υφίσταται.
Ποιος είναι ο Τζέρεμυ Νάιντλερ;
Είναι Αιγυπτιολόγος, ζει στην Οξφόρδη και προβληματίζεται πολύ με αυτά τα οποία ενδιαφέρουν και εμάς. Προσπαθεί να οργανώσει μια σύναξη στην Αγγλία από λίγα πρόσωπα για να ερευνήσει το θέμα της συνείδησης από επιστημονικής πλευράς και μου έχει προτείνει να συμμετέχω. Με ενδιαφέρει πολύ η πρότασή του διότι η συνείδηση δεν είναι μόνο τον έμβιων όντων ικανότητα, είναι η βάση της φύσης. Αν ανατρέξουμε πίσω στις αρχές της εξέλιξης, αν πάμε δηλαδή πιο πίσω από την εμφάνιση της ζωντανής ύλης πριν την ύπαρξη των έμβιων όντων, θα ανακαλύψουμε ότι υπήρχε συνείδηση.
Υπήρχε δηλαδή συνείδηση στο τίποτα;
Είναι γνωστό σε όσους ασχολούνται με την κοσμολογία και την αστροφυσική πως η ύλη υπήρχε και πριν από τη μεγάλη έκρηξη αλλά δεν υπήρχε χώρος και χρόνος, το οποίο σημαίνει ότι όλα τα σωματίδια ήσαν το ένα μέσα ή επάνω από το άλλο. Επειδή λοιπόν δεν υπήρχε χώρος και χρόνος δεν μπορούσε να υπάρχει και οποιαδήποτε κίνησή τους. Κάποτε, η συμπύκνωση αυτή, έφτασε στο απροχώρητο και εξερράγη, έγινε το επονομαζόμενο Μπινγκ – Μπανγκ. Όμως η επιταγή του Όλου που υπήρχε προηγουμένως, (δηλαδή η επιταγή της ύλης να είναι όλα τα σωματίδια και υποσωματίδια το ένα μέσα στο άλλο και το ένα πάνω από το άλλο), διατηρήθηκε μετά τη μεγάλη έκρηξη. Εμφανίζεται υπό την μορφή μιας έλξης των σωματιδίων – τα οποία είχαν διασκορπιστεί προς κάθε κατεύθυνση. Αρχίζουν πάλι να έλκονται από άλληλα και να προσπαθούν να ξαναβρούν τη χαμένη ενότητα την οποία είχαν προηγουμένως. Επομένως η ύλη προσπαθεί να ξαναβρεί τον εαυτό της.
Το αίτημα της συνύπαρξης των σωματιδίων διατηρήθηκε και αυτό είναι εκείνο το οποίο στη φυσική ονομάζουμε σήμερα, ατοπικότητα και αχρονικότητα, τα οποία υφίσταντο πριν τη μεγάλη έκρηξη.
Τα σωματίδια, κάποια στιγμή, αρχίζουν να χάνουν την πορεία τους προς τη φυγή από το σημείο όπου ξεκίνησαν με την δύναμη ώθησης από την έκρηξη και έλκονται πλέον το ένα από το άλλο. Αρχίζουν να αλληλοπεριχωρούνται, αυτή είναι η μεγάλη δύναμη της φύσης, το αίτημα για αλληλοπεριχώρηση. Επειδή τώρα υπάρχει χρόνος και χώρος, δεν μπορούν να επανέλθουν στην προ της εκρήξεως κατάσταση. Μεταφέρουν το αίτημα της ενότητας του Παντός στην καινούρια κατάσταση, η οποία δημιουργήθηκε μετά την έκρηξη και εμφανίζεται ως μια τάση προς ένωση των πάντων.
Σε αυτή την άποψη στηρίζεται η όποια σκέψη έχω γι αυτά τα θέματα και εκεί βασίζω και την όποια φιλοσοφική αντιμετώπιση.
Υπάρχει διαφορά στην εξαντικειμενίκευση που χρησιμοποιούν οι τράπεζες με αυτή που εσένα σου κεντρίζει το ενδιαφέρον;
Δεν βλέπω να υπάρχει καμία διαφορά, απλά εμένα με παραπέμπει εις την επιταγή τις αυτογνωσίας.
Αν το σκεφτείς, όλα όσα σκεπτόμαστε και επισημαίνουμε είναι προϊόντα της εξαντικειμενικευτικής λειτουργίας του εγκεφάλου. Επομένως, είναι ο τρόπος με τον οποίο ο κάθε άνθρωπος εξαντικειμενικεύει με το δικό του τρόπο την πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει για τον απλούστατο λόγο ότι στην πραγματικότητα ο κάθε άνθρωπος είναι «διαφορετικός». Η φύση η ίδια συνεχώς εξαντικειμενικεύεται, το ίδιο κάνουν και οι άνθρωποι, για να λειτουργήσουμε σωστά μέσα στη φύση, όμως οι δικές μας εξαντικειμενικεύσεις διαφέρουν από αυτές τις φύσης. Η δεοντολογία της φύσης είναι διαφορετική από τη δική μου την προσωπική, και, κατά τούτο, όσοι από τους μεγάλους φιλοσόφους μιλούν για αυταπάτη, ότι δηλαδή ο κόσμος των μορφών είναι απατηλός, εάν εννοούν ότι είναι ανύπαρκτος και κατασκευή των ιδεών μας, έχουν μερικώς μόνο δίκαιο. Δεν είναι εντελώς αυταπάτη, είναι μερικώς αυταπάτη και εκεί έγκειται νομίζω όλη η τέχνη στο να δούμε πού αυταπατώμεθα και γιατί, και, πού δεν αυταπατώμεθα.
Και πως μπορούμε να το δούμε αυτό;
Τεράστιο το ερώτημα, μια πρόχειρη απάντηση είναι μόνο μέσω του διαλογισμού αλλά υπάρχουν και άλλοι τρόποι αν και όχι τόσο αποτελεσματικοί όσο ο διαλογισμός. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην αρχαία Δύση δεν υπήρχε ο διαλογισμός, υπήρχε μόνο στην Ανατολή.
Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσε να βοηθήσει τον άνθρωπο να επιβιώσει αν τα πράγματα πάνε χειρότερα με την οικονομική κρίση;
Θέλει τεράστια προσοχή αυτό το θέμα. Ο Τζέρεμυ Νάιντλερ, σε ένα γράμμα του προς μια κυρία, λέει ότι: «το πιο εντυπωσιακό πράγμα στη ζωή, είναι το γεγονός ότι μια αρνητική εξέλιξη μπορεί να συμβάλει στο να δημιουργηθεί ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης και αντίληψης, επομένως μην τρομάζεις από τις αρνητικές εξελίξεις διότι είναι μια ευκαιρία να αντιδράσεις θετικά».
Να ευχηθούμε λοιπόν να είμαστε αισιόδοξοι και θετικοί και να αναζητήσουμε μέσα από το κακό το καλό. Είναι ένα αισιόδοξο μήνυμα για τα Χριστούγεννα που σηματοδοτούν και τη γέννηση.
1)…Ο Ρότζερ Πένροουζ επικαλείται τα θεωρήματα μη πληρότητας για να υποστηρίξει την άποψη ότι ο ανθρώπινος νους ό,τι κι αν είναι, σίγουρα δεν μπορεί να είναι ένας ψηφιακός υπολογιστής. Αυτό που κατά τον Πένροουζ αποδεικνύουν τα θεωρήματα του Γκέντελ είναι πως: «η ανθρώπινη σκέψη, ακόμη και στην πιο τεχνική και κανονιστική της μορφή, δηλαδή στα μαθηματικά, χρησιμοποιεί διαδικασίες ανακάλυψης της αλήθειας, οι οποίες δεν μπορούν να αναχθούν σε μηχανιστικές διεργασίες που προγραμματίζεται να εκτελεί ένας υπολογιστής»…
2) «Το 1996 το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ ανέθεσε στην ΙΒΜ το αξίας 93 εκατομμυρίων δολαρίων συμβόλαιο για την κατασκευή του ταχύτερου υπολογιστή στον κόσμο μέχρι το 1998, μιας μηχανής που θα μπορούσε να διαχειριστεί 3 τρισεκατομμύρια πράξεις ανά δευτερόλεπτο και να επεξεργαστεί 2,5 τρισεκατομμύρια bytes πληροφορίας – δηλαδή ικανότητες που αγγίζουν εκείνες του ανθρώπινου εγκεφάλου». Η βασική αντίρρηση του Βιρασόρο* σε αυτή την αντιμετώπιση του εγκεφάλου «από την κορυφή στη βάση» είναι ότι ο εγκέφαλος δεν είναι μια μηχανή Turing – στην πραγματικότητα δεν είναι καν ένας υπολογιστής. Έτσι, η δημιουργία ολοένα ταχύτερων υπολογιστών με την ελπίδα της αντιγραφής του ανθρώπινου εγκεφάλου δεν είναι παρά ένα κυνήγι χωρίς ελπίδα. Για να το αντιληφθεί αυτό κανείς, χρειάζεται πρώτα να κατανοήσει πώς λειτουργούν τα κυκλώματα του εγκεφάλου. Στο εσωτερικό του υπάρχουν 200 δισεκατομμύρια νευρώνες – σχεδόν όσα και τα άστρα του γαλαξία μας. Αυτοί εκπέμπουν συνολικά σήματα που αγγίζουν τα 10 τετράκις εκατομμύρια φορές το δευτερόλεπτο. Αν και οι νευρικοί παλμοί ταξιδεύουν με την απελπιστική αργή ταχύτητα των ενενήντα μέτρων ανά δευτερόλεπτο ( περίπου 320 χιλιόμετρα την ώρα), ο εγκέφαλος ισοσκελίζει αυτή την καθυστέρηση με τη χρήση της ιλιγγιώδους πολυπλοκότητας τω ν παράλληλων συνδέσεών του. Τονίζει δε ο Βιρασόρο ότι κάθε νευρώνας είναι συνδεδεμένος περίπου με δέκα χιλιάδες άλλους νευρώνες, κάτι που κάνει τον εγκέφαλο να λειτουργεί σαν παράλληλος επεξεργαστής, εκτελώντας τρισεκατομμύρια πράξεων ταυτόχρονα ανά δευτερόλεπτο, καταναλώνοντας περίπου όση ενέργεια χρειάζεται ένας συνηθισμένος λαμπτήρας φωτισμού. Για να εκτιμήσει κανείς αυτή την εκπληκτική αποδοτικότητα πρέπει να σκεφτεί το εξής: αν κάποιος κατασκεύαζε ένα συνηθισμένο υπολογιστή που να διέθετε τις ικανότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου, αυτός θα κατανάλωνε περίπου εκατό μεγαβάτ, δηλαδή αρκετά για να τροφοδοτήσουν τις ενεργειακές ανάγκες μιας ολόκληρης πόλης…
* Μινγκουέλ Βιρασόρο: Θεωρητικός φυσικός διευθυντής του Κέντρου Θεωρητικής Φυσικής στην Τριέστη της Ιταλίας, το οποίο υποστηρίζεται εν μέρει και από τον ΟΗΕ. Απέκτησε διεθνή φήμη με τις εργασίες του στη Θεωρία των Υπερχορδών –η θεμελιώδης συμμετρία των χορδών έχει ονομαστεί προς τιμήν του Άλγεβρα Βιρασόρο.
Συνέντευξη: Χρήστος Κόντης
About The Author
